Kişi faktoru, cütlüklərdə sonsuzluğun təxminən 40–50%-ni təşkil edir. Lakin bu vəziyyət ümidsiz demək deyil. Müasir diaqnostika və cərrahi üsullar sayəsində kişi sonsuzluğunun əksər səbəbləri müalicə edilə və ya reproduktiv texnologiyalar vasitəsilə həll oluna bilər.

Dr. Rövşən Tağıyev kişi sonsuzluğunun araşdırılması və müalicəsində ixtisaslaşmış yanaşma tətbiq edir. Hər pasiyent fərdi qiymətləndirilir və səbəbə uyğun müalicə planı hazırlanır.

Sonsuzluq Nə Zaman Diaqnoz Qoyulur?

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatına görə:

Bir il ərzində qorunmasız və müntəzəm cinsi əlaqəyə baxmayaraq hamiləlik baş vermirsə, sonsuzluqdan danışmaq olar.

35 yaşdan yuxarı qadınlarda bu müddət 6 ay olaraq qəbul edilir.

Kişi Sonsuzluğunun Əsas Səbəbləri

1️⃣ Varikosel

Testis venalarının genişlənməsi nəticəsində temperatur artır və sperm istehsalı azalır. Ən çox rast gəlinən səbəblərdən biridir.

2️⃣ Hormonal Pozğunluqlar

• Testosteron çatışmazlığı
• FSH və LH pozğunluqları
• Hipogonadotropik hipogonadizm

3️⃣ Obstruktiv Azoospermiya

Sperm istehsal olunur, lakin çıxış yolu tıxanıb.

4️⃣ Qeyri-obstruktiv Azoospermiya

Testisdə sperm istehsalı zəif və ya yoxdur.

5️⃣ Genetik Faktorlar

• Klinefelter sindromu
• Y xromosoma mikrodelesiyaları

6️⃣ İnfeksiyalar və Keçmiş Əməliyyatlar

• Epididimit
• Prostatit
• Keçmiş kasıq əməliyyatları

Təxminən 30% hallarda səbəb dəqiq müəyyən olunmur (idiopatik).

Diaqnostika

Doğru diaqnoz uğurlu müalicənin əsasını təşkil edir.

Spermoqramma

WHO 2021 kriteriyalarına uyğun qiymətləndirilir.

Qiymətləndirilən parametrlər:

• Sperm sayı
• Hərəkətlilik
• Morfologiya

Hormonal Analizlər

• FSH
• LH
• Testosteron
• Prolaktin
• TSH

Skrotal USM

Varikosel və testis patologiyalarının aşkarlanması üçün.

Genetik Testlər

• Karyotip analizi
• Y mikrodelesiya testi

Testis Biopsiyası

Obstruktiv və qeyri-obstruktiv azoospermiyanın ayırd edilməsi üçün.

Müalicə Seçimləri

Müalicə səbəbdən asılı olaraq seçilir.

1️⃣ Mikroskopik Varikoselektomiya

Varikosel zamanı genişlənmiş venalar mikroskop altında bağlanır.

Üstünlüklər:

• Spontan hamiləlik: 40–60%
• Sperm parametrlərinin yaxşılaşması
• IVF/ICSI uğurunun artması
• Rekürens riski <2%

2️⃣ Mikro-TESE

Qeyri-obstruktiv azoospermiyada tətbiq olunur.

Mikroskop altında testis toxumasında sperm axtarılır. Tapılan sperm hüceyrələri dondurularaq IVF/ICSI üçün istifadə olunur.

• Sperm tapılma nisbəti: 40–60%
• Minimal toxuma zədələnməsi

3️⃣ PESA / TESA

Obstruktiv azoospermiyada epididim və ya testisdən sperm aspirasiyası.

• Uğur nisbəti >90%
• IVF üçün uyğun sperm əldə edilir

4️⃣ Hormonal Müalicə

Hipogonadotropik hipogonadizmdə FSH və HCG terapiyası ilə sperm istehsalı stimullaşdırılır.

• Müalicə müddəti: 6–12 ay
• Təbii sperm əldə olunması mümkündür

Statistik Məlumatlar

• Varikosel əməliyyatı sonrası spontan hamiləlik: 40–60%
• Mikro-TESE sperm tapılma: 40–60%
• Sperm parametrlərinin yaxşılaşması: 3–6 ay
• Tam effekt: 6–12 ay

Tez-tez Verilən Suallar

Azoospermiya tam sağalırmı?

Səbəbdən asılıdır. Obstruktiv hallarda müalicə nəticələri çox yüksəkdir. Qeyri-obstruktiv hallarda isə reproduktiv texnologiyalar kömək edə bilər.

Varikosel əməliyyatı mütləqdirmi?

Əgər sonsuzluq və ya sperm pozğunluğu varsa, əməliyyat tövsiyə olunur.

Müalicə nə qədər vaxt aparır?

Sperm istehsalı dövrü təxminən 72 gündür. Yaxşılaşma adətən 3–6 ay ərzində müşahidə olunur.

Nə Vaxt Müraciət Etməlisiniz?

• 1 il ərzində hamiləlik baş verməyibsə
• Spermoqramma nəticələri zəifdirsə
• Varikosel diaqnozu qoyulubsa
• Azoospermiya aşkarlanıbsa

Erkən müraciət daha çox seçim və daha yüksək uğur deməkdir.